Onderzoekers aan het woord: Rob Wolthuis en Mark Verheijen

Ons DNA bevat de bouwtekeningen van ons lichaam. Als daarin fouten ontstaan, kunnen ziekten als kanker, Alzheimer en erfelijke aandoeningen ontstaan. Dankzij CRISPR kunnen onderzoekers die genetische veranderingen niet alleen beter begrijpen, maar ook onderzoeken of ze in de toekomst gericht kunnen worden aangepakt.

Binnen Adore werken onderzoekers uit verschillende disciplines samen aan deze veelbelovende technologie binnen het onderzoek CRISPR – Rise to the task. Prof. dr. Rob Wolthuis, hoogleraar Oncogenetica, en dr. Mark Verheijen, onderzoeker en universitair hoofddocent binnen de neurowetenschappen, richten zich ieder op een ander ziektegebied maar met een gezamenlijke ambitie: wetenschappelijke ontdekkingen sneller vertalen naar betere zorg voor patiënten.

Van kennis naar behandeling

Voor Rob Wolthuis draait het onderzoek om één fundamentele vraag: hoe zorgen we dat alles wat we inmiddels weten over DNA ook echt patiënten helpt?

“Wat mij persoonlijk drijft in ons huidige CRISPR-onderzoek, is dat we op een kantelpunt staan in de geneeskunde. Decennialang onderzoek heeft ons heel veel kennis van het DNA in gezonde en zieke cellen gebracht. We begrijpen steeds beter welke DNA-veranderingen ziekten veroorzaken en welke fouten leiden tot kanker. Voor veel patiënten blijft die kennis echter steken bij een diagnose, of hooguit een inschatting of een behandeling zal werken. De vraag die mij motiveert is: kunnen we die geweldige inzichten in het DNA ook direct omzetten in een echte behandeling?”

Met CRISPR komt die mogelijkheid dichterbij. Volgens Wolthuis is het veel meer dan een genetische schaar.

“CRISPR is tegelijk een microscoop én een gereedschap. Als DNA-microscoop laat het zien welke genen een tumor kwetsbaar maken. Als DNA-gereedschap kan het ons helpen om heel gericht in te grijpen. Die combinatie maakt deze technologie zo krachtig.”

Een nieuwe kijk op Alzheimer

Ook Mark Verheijen ziet grote mogelijkheden voor CRISPR, maar vanuit een heel andere invalshoek. Zijn onderzoek richt zich op Alzheimer. Daarbij kijkt hij niet alleen naar zenuwcellen, maar juist ook naar gliacellen: ondersteunende hersencellen die een veel grotere rol blijken te spelen dan lang werd gedacht.

“Mijn expertise ligt in de fundamentele rol van ondersteunende cellen, de gliacellen, in de hersenen. Het wordt steeds duidelijker dat informatieverwerking in de hersenen niet uitsluitend afhangt van zenuwcellen. Ook gliacellen spelen hierin een cruciale, regulerende rol. Dankzij dit inzicht weten we inmiddels dat het disfunctioneren van deze gliacellen kan bijdragen aan ziekten zoals dementie.”

Zijn team onderzoekt een genetische variant die het risico op Alzheimer vergroot. Met CRISPR proberen de onderzoekers die risicovariant om te zetten in een beschermende variant. Die aanpak wordt eerst zorgvuldig onderzocht in een muismodel. “Als we kunnen aantonen dat het corrigeren van een defect gen in gliacellen de ziekte van Alzheimer vertraagt, biedt dat niet alleen perspectief voor Alzheimer, maar mogelijk ook voor andere hersenziekten waarin deze cellen een belangrijke rol spelen.”

Twee vakgebieden, één ambitie

Hoewel Rob en Mark verschillende ziekten onderzoeken, werken zij met dezelfde technologie. Juist dat maakt samenwerking zo waardevol. Binnen Adore delen onderzoekers kennis, technieken en ervaring, waardoor nieuwe inzichten sneller ontstaan.

Mark: “Wij hebben veel ervaring met CRISPR in de hersenen van muizen. De oncologieonderzoekers beschikken juist over technieken om genetische veranderingen heel nauwkeurig aan te brengen en veilig af te leveren. Door die kennis te combineren, kunnen we sneller stappen zetten richting nieuwe behandelingen.”

Stap voor stap dichter bij de patiënt

CRISPR biedt grote kansen, maar de onderzoekers zijn er ook duidelijk over dat er nog veel werk te doen is. Voordat genetische behandelingen veilig kunnen worden toegepast, moeten zij zeker weten dat de techniek nauwkeurig werkt en geen ongewenste effecten veroorzaakt.

Voor Wolthuis is het einddoel helder. “Uiteindelijk willen we een ecosysteem bouwen waarin Amsterdam UMC samen met nationale en internationale partners een verantwoord pad creëert voor de genetische behandelingen van de toekomst. Dat is een lange weg te gaan – maar de steun van donateurs en Stichting Adore, en de positionering in het nieuwe RDC gebouw hebben dit proces een enorme boost gegeven, daar bestaat geen twijfel over.”